MediaCH – Dünyanın farklı bölgelerinde devam eden savaş ve silahlı çatışmalar, çocukların yaşam hakkını tehdit etmeyi sürdürüyor. Birleşmiş Milletler’in (BM) 2025 yılına ilişkin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar raporunda 6 bin 266 çocuk ölümünün doğrulandığı bildirildi. BM, doğrulanan çocuk ölümlerinin bir önceki raporlama dönemine göre yüzde 34 arttığını açıkladı. Rapordaki doğrulanmış veriler, önceki yıllarda gerçekleşip doğrulaması 2025’te tamamlanan vakaları da içerebiliyor.
BM Genel Sekreteri’nin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar raporunda, 2025’te yürütülen doğrulama sürecinde çocuklara karşı 38 bin 558 ağır ihlal doğrulandı. En az 24 bin 174 çocuk bu ihlallerden doğrudan etkilendi; 3 bin 176 çocuk ise birden fazla ihlale maruz kaldı. Öldürme ve yaralama, 14 bin 224 çocuğu etkileyerek en sık doğrulanan ağır ihlal oldu. Bunların 6 bin 266’sı öldürülen, 7 bin 958’i ise yaralanan çocuklardan oluştu.
BM’nin izleme sistemi; çocukların öldürülmesi ve yaralanmasının yanı sıra çocukların silahlı kuvvetler veya silahlı gruplarca silah altına alınması ve kullanılması, kaçırılması, cinsel şiddete maruz bırakılması, okul ve hastanelere saldırılar ile insani yardıma erişimin engellenmesini de çocuklara karşı altı ağır ihlal kapsamında değerlendiriyor.
Çocuk ölümleri son yıllarda yeniden yükseldi
BM verileri, silahlı çatışmalarda çocuklara yönelik şiddetin son yıllarda ağırlaştığını gösteriyor.
BM’nin yıllık raporlarına göre 2023 raporlama döneminde 5 bin 301, 2024’te 4 bin 676, 2025’te ise 6 bin 266 çocuk ölümünün doğrulandığı kayıtlara geçti. BM, 2025’te doğrulanan çocuk ölümlerindeki artışı bir önceki döneme göre yüzde 34 olarak açıkladı. Yıllık raporlar önceki yıllarda gerçekleşip ilgili raporlama döneminde doğrulanan vakaları da içerebildiği için bu sayılar, takvim yıllarında meydana gelen bütün çocuk ölümlerinin birebir toplamı olarak değerlendirilmemeli.
BM’nin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar mekanizması 2024’te 41 bin 370 ağır ihlal vakasıyla şimdiye kadarki en yüksek yıllık toplamı kaydetti. 2025’te doğrulanan ağır ihlal sayısı 38 bin 558 olurken, bu ihlallerden doğrudan etkilenen çocukların sayısı 24 bin 174’e çıkarak mekanizmanın yaklaşık 30 yıllık tarihindeki en yüksek seviyeye ulaştı.
Raporda 2025’te en fazla ağır ihlalin kaydedildiği çatışma alanları arasında Filistin ve İsrail, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijerya, Myanmar ve Somali yer aldı.
Gazze’de 21 binden fazla çocuk ölümünün bildirildiği kayıtlara geçti
Son yılların en ağır çocuk kayıplarından biri Gazze’de yaşandı.
UNICEF’in Filistin’e ilişkin insani durum raporuna göre, 7 Ekim 2023 ile 3 Şubat 2026 arasında Gazze Şeridi’nde en az 21 bin 289 çocuğun öldürüldüğü bildirildi. Aynı dönemde yaklaşık 44 bin 500 çocuk da yaralandı.
UNICEF’in 21 bin 289 olarak aktardığı sayı ile BM’nin 2 bin 668 olarak doğruladığı sayı doğrudan karşılaştırılabilir değil. UNICEF verisi 7 Ekim 2023 ile 3 Şubat 2026 arasındaki bildirilen çocuk ölümlerinin kümülatif toplamını ifade ederken, BM’nin 2 bin 668 sayısı 2025 CAAC raporunda Gazze için doğrulanan vakaları kapsıyor. İki veri setinin hem zaman aralığı hem de doğrulama yöntemi farklı. BM ayrıca 2025 raporunda Gazze’de 4 bin 588 çocuk ölümüne ilişkin bildirimin doğrulama beklediğini kaydetti.
Aynı raporda, Batı Şeria’da Doğu Kudüs dahil 57 Filistinli çocuğun öldürülmesi de doğrulandı.
İsrail’de 7 Ekim saldırılarında 37 çocuk öldürüldü
UNICEF’in İsrailli yetkililere dayandırdığı verilere göre, 7 Ekim 2023 saldırıları ve hemen sonrasında İsrail’de yaklaşık 1.200 kişi öldürüldü; bunların 37’si çocuktu.
Saldırılar sırasında Gazze’ye götürülen 255 rehine arasında 36 çocuk bulunuyordu. UNICEF’in güncel verilerine göre bu çocukların 34’ü hayatta geri dönerken, iki çocuğun cenazeleri Şubat 2025’te İsrail’e getirildi.
Ukrayna’da doğrulanan çocuk ölümleri 800’ü geçti
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırılarının başladığı 24 Şubat 2022’den Haziran 2026 sonuna kadar BM İnsan Hakları Ofisi en az 803 çocuğun öldürüldüğünü doğruladı.
Aynı dönemde 2 bin 960 çocuk yaralandı. BM, gerçek kayıpların doğrulayabildiği sayıların üzerinde olabileceğine dikkat çekiyor.
Yalnızca 2025 yılına ilişkin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar raporunda Ukrayna’da 94 çocuğun öldürüldüğü, 659 çocuğun da yaralandığı doğrulandı. Ölümlerin 62’si Rusya silahlı kuvvetlerine, 29’u faili belirlenemeyen saldırı ve olaylara atfedildi.
Rusya Federasyonu topraklarında meydana gelen çocuk ölümleri için ise Ukrayna’daki OHCHR kayıtlarıyla aynı ayrıntı ve doğrulama düzeyinde karşılaştırılabilir bir çocuk ölüm serisi bulunmuyor. Bu nedenle iki ülkeyi tek bir tabloda kesin çocuk ölüm sayıları üzerinden karşılaştırmak mümkün değil.
Sudan’da bir yılda 847 çocuk öldürüldü
Nisan 2023’ten bu yana ağır bir iç savaşın sürdüğü Sudan da çocuklar açısından dünyanın en ağır krizlerinden biri haline geldi.
BM’nin 2025 yılı için doğruladığı verilere göre Sudan’da 847 çocuk öldürüldü, 484 çocuk yaralandı. Öldürme ve yaralama vakaları toplam 1.331 çocuğu etkiledi. Aynı yıl çocuklara yönelik 1.889 ağır ihlal doğrulandı.
BM, Kuzey Darfur ve Kordofan başta olmak üzere süren çatışmaların çocukları kitlesel yerinden edilme, silahlı şiddet, cinsel şiddet, açlık ve temel hizmetlere erişememe riskiyle karşı karşıya bıraktığını belirtiyor.
Suriye’de son 10 yılda 10 binden fazla çocuk öldürüldü
Suriye’de ise farklı kuruluşların uzun dönemli kayıtları savaşın çocuklar üzerindeki etkisini takip etmeye olanak sağlıyor.
Suriye İnsan Hakları Ağı’nın (SNHR) kayıtlarına göre 2016’da 3 bin 882, 2017’de 2 bin 289, 2018’de bin 436, 2019’da 842, 2020’de 326, 2021’de 304, 2022’de 195, 2023’te 246 ve 2024’te 240 çocuk öldürüldü. SNHR, 2025’in tamamında ise 328 çocuk ölümünü belgeledi.
Bu kayıtlar toplandığında 2016–2025 arasındaki 10 yıllık dönemde Suriye’de 10 bin 88 çocuğun öldürüldüğü sonucuna ulaşılıyor.
SNHR’nin daha uzun dönemli kayıtlarında ise Suriye’de 2011’den 2025’e kadar öldürülen çocukların sayısı 30 binin üzerine çıkıyor. Ancak SNHR’nin belgeleme yöntemi ile BM’nin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar doğrulama mekanizması aynı olmadığı için bu rakamların doğrudan BM verileriyle karşılaştırılması metodolojik olarak doğru değil.
Kuzey ve Doğu Suriye için ayrı ve karşılaştırılabilir bir veri seti yok
Kuzey ve Doğu Suriye’de yaşamını yitiren çocuklara ilişkin veriler çoğunlukla Suriye’nin genel çatışma kayıtları içerisinde tutuluyor.
BM’nin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar mekanizması bölgeyi bağımsız bir ülke veya ayrı bir çatışma dosyası olarak sınıflandırmadığı için, Bölgede son 10 yılda öldürülen çocukların toplamını diğer ülkelerle aynı yöntemle karşılaştırmaya imkân veren bağımsız bir BM veri serisi bulunmuyor.
Tek bir “son 10 yıl” rakamı neden yok?
Dünyada son 10 yılda savaşlarda öldürülen çocukların tamamını gösteren tek ve eksiksiz bir veri tabanı bulunmuyor.
BM’nin Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar mekanizması yalnızca belirli çatışma alanlarını izliyor ve doğrulayabildiği vakaları raporluyor. 2025 raporu 22 çatışma durumu ile bir bölgesel izleme düzenlemesini kapsıyor.
Üstelik savaş koşullarında kapalı bölgelerde çalışmak, cenaze ve sağlık kayıtlarına ulaşmak, çocukların yaşını doğrulamak veya ölümün hangi saldırıyla bağlantılı olduğunu belirlemek her zaman mümkün olmuyor.
Bu nedenle aynı savaş için bile “bildirilen”, “belgelenen” ve “BM tarafından doğrulanan” çocuk ölümü sayıları birbirinden farklı olabiliyor.
Örneğin Gazze’de UNICEF’in aktardığı bildirilen çocuk ölümü sayısı 21 bini aşarken, BM’nin olay bazında doğrulamayı tamamladığı sayı bunun oldukça altında bulunuyor. Bu fark, binlerce ölümün gerçekleşmediği anlamına değil, BM’nin doğrulama sürecinin henüz tamamlanmadığı anlamına geliyor.
Savaşın çocuklara bilançosu ölüm sayılarından ibaret değil
Çocukların savaşlardan gördüğü zarar yalnızca doğrudan saldırılarda öldürülenlerle de sınırlı değil.
BM’nin izlediği ağır ihlaller arasında yaralama, çocukların silahlı kuvvetler veya silahlı gruplarca silah altına alınması ve kullanılması, kaçırılma, cinsel şiddet, okul ve hastanelere saldırılar ile insani yardımın engellenmesi bulunuyor.
Savaş nedeniyle sağlık sistemlerinin çökmesi, gıda ve temiz suya erişimin kesilmesi, bulaşıcı hastalıklar, yetersiz beslenme ve yerinden edilme sonucunda meydana gelen dolaylı çocuk ölümlerinin önemli bir bölümü ise savaşlarda doğrudan öldürülen çocuklara ilişkin bu istatistiklerin dışında kalıyor.
Dolayısıyla mevcut rakamlar, savaşların çocuklar üzerindeki gerçek ölümcül etkisinin tamamını değil, belgelenebilen ve belirli yöntemlerle sınıflandırılabilen bölümünü gösteriyor.
BM’nin 2025 yılında doğruladığı 6 bin 266 çocuk ölümü, günde ortalama 17’den fazla çocuğun silahlı çatışmalarda öldürülmesi anlamına geliyor. Veriler aynı zamanda uluslararası insancıl hukuk ve insan hakları hukukunun çocuklara sağladığı özel korumaya rağmen, çocukların dünyanın birçok çatışma bölgesinde yaşam hakkının korunamadığını ortaya koyuyor.
Kaynak notu: Haberde BM Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar Ofisi, UNICEF, BM İnsan Hakları Ofisi ve Suriye İnsan Hakları Ağı verileri kullanıldı. Kurumların veri toplama ve doğrulama yöntemleri birbirinden farklı olduğu için çatışmalara ilişkin rakamlar tek bir toplam altında birleştirilmedi.
