Haber Merkezi – Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, 2025 Nisan – 2026 Nisan döneminde 45 çocukla yapılan görüşmelere dayanarak hazırlanan “Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda Tutuklu Bulunan Oğlan Çocuklarına Yönelik Hak İhlalleri ve Tutulma Koşullarına İlişkin Rapor”u kamuoyuyla paylaştı. Merkez, raporda yer alan bulguların çocukların maruz kaldığı ihlallerin münferit değil, “süreklilik arz eden, yapısal ve kronik” bir nitelik kazandığını ortaya koyduğunu bildirdi.
Rapora göre çocukların yüzde 40’ı koğuş içinde kavga veya ciddi sorun yaşandığını, yüzde 73,3’ü koğuşta “mesul kişiler” tarafından kurallar konulduğunu, yüzde 51,1’i ise bu kuralların zorbalık içerdiğini ve uyulmaması halinde fiziksel ya da psikolojik şiddete maruz kaldığını ifade etti. Çocukların yalnızca yüzde 22,2’si kurumun akran zorbalığına karşı önlem aldığını belirtti.
Raporda, yaklaşık her dört çocuktan birinin cezaevi personelinin onur kırıcı davranışta bulunduğunu veya hakaret ettiğini, her beş çocuktan birinin ise personelin şiddet uyguladığını ifade ettiği aktarıldı. Çocukların yüzde 13,3’ü çıplak aramaya maruz kaldığını, yüzde 20’si arama süreçlerinde mahremiyet ihlali yaşadığını, yüzde 15,6’sı ise personelin mahremiyet ihlaline yol açabilecek fiziksel temasta bulunduğunu belirtti.
Çocukların yüzde 68,9’u kapasitenin aşıldığını belirtti
Raporda barınma, beslenme, sağlık, eğitim ve psikososyal destek hizmetlerine erişim bakımından da ciddi sorunlar tespit edildi. Çocukların yüzde 68,9’u koğuş kapasitesinin aşıldığını, yüzde 80’i ise günde üç öğün yemek verilmediğini ifade etti. Sağlık hizmetlerine erişim konusunda çocukların yalnızca yüzde 26,7’si gerekli tedbirlerin ivedilikle alındığını söyledi.
Psikososyal destek başlığında ise çocukların yalnızca yüzde 28,9’unun psikologla düzenli görüşebildiği belirtildi. Görüşme gerçekleştirebilen çocukların önemli bir bölümünün de görüşme sürelerini yetersiz bulduğu aktarıldı. Eğitim hakkı bakımından ise örgün ve yaygın eğitime erişimde süreklilik sağlanamadığı, eğitim materyallerine erişimde sınırlılıklar bulunduğu ve kurum içi sosyal faaliyetlerin yeterli düzeyde sunulmadığı kaydedildi.
“Çocuk adalet sistemi cezalandırmaya indirgenemez”
Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, son dönemde “suça sürüklenen çocuklar” başlığı altında yürütülen tartışmaların çoğu zaman cezaların artırılması ekseninde şekillendiğine de dikkat çekti. Merkez, çocuk adalet sisteminin yalnızca cezalandırmaya dayalı bir yaklaşımla kurulamayacağını, onarıcı adalet anlayışının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Açıklamada, ceza infaz kurumlarının çocukların haklarının askıya alındığı değil, daha güçlü biçimde güvence altına alındığı alanlar olması gerektiği ifade edildi. Mevcut tablonun ise bu temel ilkenin ihlal edildiğini gösterdiği belirtildi.
Hak ihlalleri için bağımsız denetim çağrısı
Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, raporda tespit edilen tüm hak ihlallerinin etkin, bağımsız ve şeffaf şekilde soruşturulmasını talep etti. Merkez ayrıca çocuklara yönelik şiddet ve kötü muamele iddialarının derhal sonlandırılması gerektiğini vurguladı.
Merkez, ceza infaz kurumlarında onarıcı adalet yaklaşımını esas alan rehabilite edici politikaların hayata geçirilmesini; çocukların eğitim, sağlık, savunma ve başvuru haklarına engelsiz erişiminin sağlanmasını istedi.
Açıklamada ayrıca çocuklar için güvenli, gizli ve erişilebilir başvuru mekanizmalarının oluşturulması ve bağımsız izleme ile denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi çağrısı yapıldı.
