Avrupa Birliği, çocuklara yönelik cinsel istismar ve sömürüyle mücadelede mevcut mevzuatı güncellemek üzere önemli bir adım attı. Avrupa Birliği Konseyi Dönem Başkanlığı ile Avrupa Parlamentosu temsilcileri arasında varılan geçici uzlaşma, çocukların dijital ortamda karşı karşıya kaldığı yeni riskleri de kapsayan daha geniş bir koruma çerçevesi oluşturmayı hedefliyor.
Uzlaşma metni, çocuklara yönelik cinsel suçların kapsamını genişletirken cezaları artırıyor, soruşturma ve kovuşturma sürelerini uzatıyor ve mağdurlara yönelik destek mekanizmalarını güçlendiriyor.
Yapay zekâ ile üretilen istismar içerikleri suç kapsamına alınıyor
Yeni düzenleme kapsamında, çocuklara yönelik cinsel istismar içerikleri üretmek amacıyla tasarlanan veya uyarlanan yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve dağıtılması suç sayılacak.
AB yetkilileri, yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte “deepfake” olarak bilinen sahte görsel ve videoların çocuklara yönelik istismar materyalleri üretiminde kullanılmasının yeni riskler yarattığına dikkat çekti.
Canlı yayınlanan istismar ve dijital şantaj da düzenlemede yer aldı
Yeni kurallar, çocuklara yönelik cinsel istismarın canlı yayınlarının izlenmesi için ödeme yapılmasını da suç olarak tanımlıyor.
Düzenleme ayrıca “sextortion” olarak adlandırılan ve çocuklardan para veya yeni görüntüler elde etmek amacıyla mevcut görüntülerin yayılacağı tehdidinin kullanılmasını da ayrı bir suç kategorisi olarak düzenliyor.
AB ülkeleri, çocuklara yönelik bu tür dijital şantaj vakalarını cezalandırmakla yükümlü olacak.
Grooming faaliyetlerinin kapsamı genişletiliyor
Düzenleme kapsamında “grooming” olarak bilinen ve çocukların çevrimiçi ortamda manipüle edilerek cinsel içerikli görüntü paylaşmaya yönlendirilmesini içeren davranışlar da daha açık biçimde suç kapsamına alınıyor.
Özellikle cinsel rıza yaşının altındaki çocukların görüntü paylaşmaya yönlendirilmesi doğrudan suç sayılacak. Daha büyük yaştaki çocuklar bakımından ise tehdit, baskı veya kandırma yöntemlerinin kullanılması durumunda cezai yaptırım uygulanacak.
Çocuklara yönelik suçlarda zamanaşımı süresi uzatılıyor
AB’nin üzerinde uzlaştığı düzenleme, çocuklara yönelik ağır cinsel suçlarda zamanaşımı sürelerini de uzatıyor.
Buna göre çocuklara yönelik tecavüz ve fuhşa zorlama gibi suçlarda soruşturma ve kovuşturma süreleri, mağdurun yetişkin olmasının ardından 32 yıla kadar devam edebilecek.
AB Konseyi, birçok mağdurun yaşadıklarını yıllar sonra açıklayabildiğine dikkat çekerek düzenlemenin adalete erişimi güçlendirmeyi amaçladığını belirtti.
Çocuğun rızasına ilişkin kurallar netleştiriliyor
Yeni metin, çocukların rızasına ilişkin değerlendirmeleri de daha açık hale getiriyor.
Buna göre sessizlik, direnç göstermeme veya faille geçmişte ilişki bulunması tek başına rıza olarak kabul edilmeyecek. Çocuğun özgür iradesiyle karar veremeyeceği durumlarda verilen onayın da geçerli sayılamayacağı belirtildi.
Mağdurlara destek mekanizmaları güçlendirilecek
Düzenleme kapsamında çocuk mağdurların sağlık hizmetlerine ücretsiz erişimi, hukuki destek alabilmesi ve gerekli durumlarda geçici barınma imkanlarına ulaşabilmesi öngörülüyor.
AB kurumları ayrıca çocukların istismara uğraması halinde faillerden tazminat talep edebilmesine yönelik mekanizmaların güçlendirilmesini hedefliyor.
Geçici uzlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Konseyi tarafından resmen onaylanması gerekiyor. Onayın ardından üye devletlere ulusal mevzuatlarını yeni kurallara uyarlamaları için üç yıl süre verilecek.
