Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta, ABD’de çocukların ve ergenlerin sosyal medya kullanımına ilişkin açılan davaları sonuçlandırmak üzere 51 başsavcıdan oluşan iki partili koalisyonla 17,1 milyar dolara kadar ödeme öngören bir uzlaşmaya vardı. 26 Ağustos’ta açıklanan anlaşmanın yürürlüğe girmesi için mahkeme tarafından onaylanması gerekiyor.
Dava, Meta’nın Facebook ve Instagram’da çocukların platformlarda daha uzun süre kalmasını teşvik eden özellikler kullandığı, bu özelliklerin çocukların ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerindeki riskleri konusunda kullanıcıları ve aileleri yanılttığı ve 13 yaşından küçük bazı kullanıcıların kişisel verilerini ebeveyn izni olmaksızın topladığı iddialarına dayanıyordu. Meta ise suçlamaları reddetti ve uzlaşmayla herhangi bir hukuki sorumluluk kabul etmedi.
1,4 trilyon dolara varan yaptırım talebi gündeme gelmişti
Uzlaşmadan önce California, Colorado, Kentucky ve New Jersey başsavcılıklarının yürüttüğü federal davada Meta, eyaletlerin talep ettiği yaptırımların hesaplama biçimine göre toplam tutarın 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini mahkemeye bildirmişti. Bu rakam kesinleşmiş bir ceza değil, davacı eyaletlerin iddialarının kabul edilmesi durumunda uygulanmasını istediği yaptırımların Meta tarafından hesaplanan üst sınırıydı.
Davanın duruşmaları 18 Ağustos’ta California’da başlamıştı. Eyaletler, Meta’nın “sonsuz kaydırma”, sürekli bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneri sistemleri gibi özellikleri çocukların ve ergenlerin platformdan ayrılmasını zorlaştıracak biçimde kullandığını ileri sürüyordu.
En az 12,1 milyar dolar ödenecek
Uzlaşmaya göre Meta’nın eyaletlere ödeyeceği garanti tutar en az 12,1 milyar dolar olacak. TikTok ve YouTube gibi diğer büyük sosyal medya şirketlerinin de benzer koşullar içeren anlaşmalara gitmesi halinde Meta’nın toplam ödemesi 17,1 milyar dolara kadar yükselebilecek. Ödemelerin gençlerin ruh sağlığı hizmetleri, eğitim programları ve sosyal medyanın zararlarını azaltmaya yönelik çalışmalarda kullanılması öngörülüyor.
Bazı uluslararası haber kaynaklarında anlaşmanın toplam maliyeti yuvarlanarak 18 milyar dolar olarak aktarılıyor; ancak başsavcılıkların açıkladığı resmi uzlaşma tutarı 17,1 milyar dolara kadar.
Çocuk hesaplarına süre ve gece kısıtlaması geliyor
Anlaşma yalnızca para ödemesini değil, Facebook ve Instagram’ın çocuklar açısından nasıl çalıştığına ilişkin değişiklikleri de içeriyor.
Meta, 18 yaşından küçük kullanıcılar için Facebook ve Instagram’da toplam günde iki saatlik varsayılan kullanım sınırı uygulayacak. Çocukların gece yarısı ile sabah 06.00 arasında platformlara erişimi sınırlandırılacak; gece ve okul saatlerinde bildirimler durdurulacak. Çocukların bu kısıtlamaları kaldırabilmesi için ebeveyn izni gerekecek.
Şirket ayrıca kullanıcıların yaşını daha etkin biçimde belirlemeye yönelik sistemler kurmak, 13 yaşından küçük çocuklara ait hesapları tespit ederek kaldırmak, çocuk hesaplarını daha koruyucu gizlilik ayarlarıyla kullanıma açmak ve ebeveyn denetim araçlarını güçlendirmek zorunda olacak. Anlaşmaya uyum bağımsız bir denetçi tarafından takip edilecek.
Dava 2023’te açılmıştı
ABD’de 33 başsavcının oluşturduğu koalisyon, Meta’ya karşı federal davayı Ekim 2023’te açmıştı. İddianamede şirketin iş modelinin genç kullanıcıların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmaya dayandığı; Facebook ve Instagram’ın bazı tasarım özelliklerinin çocuklarda kompulsif kullanımı teşvik ettiği ve şirketin bu risklerin boyutunu kamuoyuna doğru biçimde açıklamadığı öne sürülmüştü.
Davada ayrıca Meta’nın 13 yaşından küçük çocukların verilerinin işlenmesinde ABD Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası’ndaki (COPPA) ebeveyn onayı yükümlülüklerini ihlal ettiği ileri sürüldü. Haziran 2026’da federal mahkeme, Meta’nın davayı yargılamaya gitmeden sona erdirme talebini reddetmiş ve COPPA kapsamındaki ebeveyn onayına ilişkin uyuşmazlığın yargılamada ele alınmasının önünü açmıştı.
