Çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yaş sınırı tartışması dünya genelinde büyüyor. Azerbaycan’da kabul edilen yeni düzenleme, 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarında bireysel hesap açmasını yasaklıyor. 16-18 yaş grubundaki gençlerin ise hesap oluşturması ve platformları kullanması yasal temsilci onayı ve denetimine bağlanıyor.
Karar, çocukların çevrim içi ortamda korunması amacıyla sosyal medya yaş sınırlarının daha fazla ülkede gündeme geldiği bir dönemde alındı. Ancak Avustralya’daki ilk araştırmalar, yaş yasağının tek başına çocukları platformlardan uzaklaştırmaya yetmediğini gösteriyor.
Azerbaycan’da yeni sosyal medya düzenlemesi
Azerbaycan Milli Meclisi’nde kabul edilen düzenleme, çocukların çevrim içi zararlı içeriklerden korunması, kişisel verilerinin güvence altına alınması ve sosyal medya platformlarının sorumluluklarının artırılması amacıyla hazırlandı. Düzenlemenin, resmi yayımdan 12 ay sonra yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Yeni kurallara göre sosyal medya platformlarının çocukların güvenliği için önlem alması, zararlı içeriklerin yayılmasını önlemesi, kişisel verileri koruması ve ilgili devlet kurumlarıyla iş birliği yapması öngörülüyor.
Düzenleme ayrıca 16-18 yaş grubundaki kullanıcılar için içerik, reklam ve platform kullanım süresinin yasal temsilci tarafından yönetilmesine imkân sağlayacak teknik araçların platformlar tarafından sunulmasını istiyor.
Avustralya araştırması ne gösterdi?
Azerbaycan’ın adımı, son dönemde farklı ülkelerde gündeme gelen “16 yaş altına sosyal medya yasağı” tartışmasının yeni örneklerinden biri oldu. Ancak bu tür düzenlemelerin çocukları çevrim içi risklerden korumada ne kadar etkili olduğu konusunda tartışmalar sürüyor.
Bu tartışmanın en dikkat çekici örneklerinden biri Avustralya’da yaşandı. Avustralya’da 10 Aralık 2025’ten itibaren yaş sınırlı sosyal medya platformlarının 16 yaş altındaki çocukların hesap açmasını veya mevcut hesaplarını kullanmaya devam etmesini önlemek için makul adımlar atması gerekiyor.
Avustralya modelinde çocuklara veya ebeveynlere ceza uygulanmıyor; sorumluluk platformlara yükleniyor.
Newcastle Üniversitesi araştırmacılarının BMJ’de yayımlanan çalışmasına göre, yasağın ilk aylarında 12-17 yaş aralığındaki 408 çocuk ve genç izlendi. Araştırmada, 16 yaş altındaki katılımcıların yüzde 85’inden fazlasının kısıtlama kapsamındaki sosyal medya platformlarını kullanmaya devam ettiği belirlendi.
Araştırmaya göre bazı çocuklar platformlara kendi hesaplarıyla erişmeyi sürdürürken, bazıları yaş doğrulama süreçlerini aşmak için farklı yöntemlere başvurdu. Araştırmacılar, mevcut yaş doğrulama uygulamalarının tutarsız ve yetersiz kaldığını, yasağın uzun vadeli etkilerini değerlendirmek için daha fazla zamana ve veriye ihtiyaç olduğunu belirtti.
Avustralya platformlara yönelik denetimi artırıyor
Avustralya hükümeti, platformlara yönelik denetimi güçlendirmek için yeni adımlar attı. Haziran 2026 sonunda parlamentoya sunulan yeni düzenleme, eSafety Commissioner’ın teknoloji şirketlerinden iç belgeler talep edebilmesini ve uyumsuzluk durumunda uygulanabilecek en yüksek cezaların 99 milyon Avustralya dolarına çıkarılmasını öngörüyor.
İngiltere de benzer düzenleme hazırlıyor
İngiltere de çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin yeni düzenleme hazırlığında.
İngiltere hükümeti, 2027 baharından itibaren 16 yaş altındaki çocukların belirli sosyal medya hizmetlerini kullanmasının engelleneceğini duyurdu. Hükümet açıklamasında, çocukların öğrenme, haber alma, oyun oynama ve yakınlarıyla iletişim kurma gibi güvenli çevrim içi faaliyetlerinin tamamen engellenmeyeceği; hedefin zararlı sosyal medya kullanımı ve bazı riskli özelliklerin sınırlandırılması olduğu belirtildi.
Çocuk hakları açısından tartışma
Avustralya’daki erken bulgular, çocukların sosyal medya kullanımını yalnızca yaş sınırıyla düzenlemenin uygulamada işlevsiz kaldığını gösteriyor. Çocukların platformlara erişimini kısıtlayan düzenlemeler gündeme gelse de bu önlemlerin nasıl uygulanacağı ve çocukların dijital haklarını nasıl etkileyeceği tartışılmaya devam ediyor.
Çocuk hakları açısından mesele yalnızca hesap açma yaşıyla sınırlı değil. Sosyal medya platformlarının çocuklara hangi içerikleri önerdiği, reklamları nasıl denetlediği, yaş doğrulama süreçlerinde hangi kişisel verileri topladığı ve zararlı içeriklere karşı ne kadar hızlı önlem aldığı da çocuk güvenliği açısından belirleyici görülüyor.
Bu nedenle yaş sınırı tartışması, çocukları dijital dünyadan tamamen uzaklaştırma yaklaşımına indirgenmeden ele alınmalı. Çocukların korunma hakkı kadar bilgiye erişim, ifade, katılım, mahremiyet ve güvenli dijital deneyim hakları da gözetilmeli.
Avustralya örneği, sosyal medya yasaklarının kâğıt üzerinde güçlü görünse de uygulamada kolayca aşılabildiğini ortaya koydu. Azerbaycan ve İngiltere gibi ülkelerde atılan yeni adımlar ise çocukların çevrim içi güvenliğine ilişkin tartışmanın önümüzdeki dönemde daha fazla ülkenin gündeminde yer alacağını gösteriyor.
Çocuk odaklı bir yaklaşım açısından temel hedef, çocukları dijital dünyadan dışlamak değil; onların yaşlarına uygun, güvenli, mahremiyetlerini koruyan ve haklarını gözeten dijital ortamlarda bulunabilmesini sağlamak olmalı. Bu nedenle sosyal medya şirketlerinin sorumluluğu yalnızca yaş doğrulama sistemleriyle sınırlı kalmamalı; platformların çocukları etkileyen tasarım, reklam, algoritma ve denetim süreçleri de şeffaf, etkili ve hak temelli biçimde düzenlenmeli.
