Haber Merkezi – Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre dünya genelinde en az 40 milyon çocuk tütün ürünü kullanıyor. Örgüt, özellikle son yıllarda elektronik sigara ve nikotin poşeti kullanımının çocuklar ve gençler arasında yaygınlaştığına dikkat çekerek hükümetleri daha etkili düzenlemeler hayata geçirmeye çağırdı.
DSÖ’nün yayımladığı açıklamada, tütün ve nikotin şirketlerinin ürünlerini gençler için daha çekici hale getirecek yöntemler geliştirdiği belirtildi. Açıklamada, aromalı ürünler, renkli ambalajlar, sosyal medya kampanyaları ve dijital içerik üreticileri aracılığıyla yürütülen tanıtım faaliyetlerinin çocuklar ve gençler üzerinde etkili olduğu vurgulandı.
Çocuklar ve gençler hedefte
DSÖ verilerine göre dünya genelinde en az 15 milyon çocuk elektronik sigara kullanıyor. Örgüt, bazı ülkelerde çocukların elektronik sigara kullanma olasılığının yetişkinlere göre ortalama dokuz kat daha yüksek olduğunu belirtiyor.
Örgüte göre nikotin, özellikle beyin gelişiminin sürdüğü çocukluk ve ergenlik dönemlerinde ciddi riskler taşıyor. Bu nedenle genç yaşlarda başlayan kullanımın uzun süreli bağımlılığa dönüşme ihtimali artıyor.
DSÖ Sağlığın Belirleyicileri, Geliştirilmesi ve Korunması Departörü Direktörü Etienne Krug, tütün şirketlerinin bir yandan sigara satışlarından gelir elde etmeyi sürdürürken diğer yandan yeni nesil nikotin ürünlerini genç kuşaklara yönelttiğini belirtti. Krug, sektörün iş modelini değiştirerek yeni kullanıcılar yaratmaya çalıştığını ifade etti.
Düzenleme boşluğu büyüyor
Örgütün dikkat çektiği ürünlerden biri de son yıllarda satışları hızla artan nikotin poşetleri oldu. DSÖ’ye göre yaklaşık 160 ülkede bu ürünlere ilişkin özel bir düzenleme bulunmuyor. Bu durum, milyonlarca çocuğun ve gencin yeterli koruma mekanizmalarından yoksun kalmasına neden oluyor.
Raporda, nikotin poşetlerinin şekerleme benzeri aromalarla, parlak renkli paketlerle ve gençlere hitap eden yaşam tarzı temalarıyla pazarlandığı belirtildi. Sosyal medya fenomenleri üzerinden yürütülen tanıtım faaliyetlerinin de bu ürünlerin görünürlüğünü artırdığı ifade edildi.
DSÖ, çocukların ve gençlerin nikotin bağımlılığından korunabilmesi için aromalı ürünlerin yasaklanması, reklam ve sponsorluk faaliyetlerinin sınırlandırılması, kapalı alanların tamamen dumansız ve buharsız hale getirilmesi ile mevcut düzenlemelerin daha etkin uygulanması gerektiğini vurguladı.
Örgüt, Brezilya’nın Rio de Janeiro kentindeki uygulamaları da örnek gösterdi. Kentte elektronik sigara satışları ve reklamlarına yönelik denetimlerin artırıldığı, çok sayıda iş yerinde denetim gerçekleştirildiği ve tüm nikotin ürünlerini kapsayan dumansız hava sahası uygulamalarının güçlendirildiği belirtildi.
Türkiye’de çocuklar tütün ürünlerine erişebiliyor
Türkiye’de çocuklar ve gençler açısından tablo da dikkat çekici. Sağlık Bakanlığı’nın 2017 Küresel Gençlik Tütün Araştırması’na göre 13-15 yaş grubundaki öğrencilerin yüzde 17,9’u sigara veya diğer tütsülü tütün ürünlerini kullandığını belirtirken, yüzde 40,2’si hayatında en az bir kez bu ürünleri denediğini ifade etti.
Araştırma, çocukların tütün ürünlerine erişimindeki denetim sorununa da işaret etti. Sigara satın almaya çalışan mevcut sigara kullanıcılarının yüzde 73,3’ü, yaşları nedeniyle sigara satın almalarının engellenmediğini belirtti.
Pasif etkilenme de çocuklar açısından önemli bir risk alanı olarak öne çıktı. Araştırmaya göre öğrencilerin yüzde 46,1’i evde, yüzde 51,8’i ise kapalı kamusal alanlarda tütün dumanına maruz kaldı. Bu veriler, çocukların yalnızca bireysel kullanımdan değil, yetişkinlerin tütün kullanımından da etkilendiğini gösteriyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun Türkiye Sağlık Araştırması 2022 sonuçlarına göre ise 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 28,3’ü her gün tütün mamulü kullanıyor. Uzmanlar, yetişkinlerdeki yaygın kullanımın çocukların maruz kaldığı çevresel riskleri de artırdığına dikkat çekiyor.
Her yıl milyonlarca kişi yaşamını yitiriyor
DSÖ’ye göre tütün kullanımı her yıl dünya genelinde 7 milyondan fazla kişinin ölümüne neden oluyor. Örgüt, tütün kullanımının bırakılmadığı durumlarda kullanıcılarının yaklaşık yarısının yaşamını kaybettiğini belirtiyor.
Tütün ürünleri; kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları ve 20’den fazla kanser türüyle ilişkilendiriliyor. Bunun yanında her yıl yaklaşık 1,6 milyon kişi, sigara kullanmadığı halde tütün dumanına maruz kalması nedeniyle yaşamını yitiriyor.
Uzmanlar ise çocukların tütün ve nikotin ürünlerinden korunmasının yalnızca bir halk sağlığı meselesi olmadığını, aynı zamanda çocukların sağlık hakkı, sağlıklı gelişim hakkı ve zararlı ticari uygulamalardan korunma hakkıyla doğrudan bağlantılı olduğunu vurguluyor.
Kaynaklar
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), “WHO urges governments to protect young people from addiction to tobacco and nicotine products”, 29 Mayıs 2026. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), “WHO warns nicotine pouch brands targeting youth as sales surge”, 15 Mayıs 2026. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Tütün Bilgi Notu (Tobacco Fact Sheet), 2025. Reuters, “WHO estimates at least 15 million teenagers use e-cigarettes worldwide”, 6 Ekim 2025. Global Youth Tobacco Survey (GYTS) Turkey 2017 Fact Sheet. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye Sağlık Araştırması 2022. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Rio de Janeiro’da elektronik sigara denetimleri örneği.
