Haber Merkezi – Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), çocukların çalıştırılmasını, Çocukların çocukluklarını yaşamaktan alıkoyan, potansiyellerini ve saygınlıklarını eksilten, fiziksel ve zihinsel gelişmeleri açısından zararlı işlerde çalıştırılma hali olarak tanımlıyor. Çocukların çalıştırılması dünya genelinde çocuk hakları ihlallerinin en yaygın olanlarından biri durumunda.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Çocuklara Acil Yardım Fonu (UNICEF)’in 12 Haziran 2023’te paylaştığı rapora göre dünyada 160 milyon çocuk çalıştırılıyor. Çalıştırılan çocukların 63 milyonu kız, 97 milyonu ise oğlan çocuklar. UNICEF’e göre, 9 milyon çocuğun daha hane gelirindeki kayıpların telafi edilmesi amacıyla çalıştırılma riski bulunuyor.
UNICEF ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) çalıştırılan çocuklara dair yayınladıkları “Milyarlarca neden: Çocuklar için evrensel boyutta sosyal koruma oluşturmaya yönelik acil ihtiyaç” (More than a billion reasons: The urgent need to build universal social protection for children) başlıklı ortak rapor; sosyal korumanın, yoksulluğu ve kırılganlıkları azaltarak çocukların çalıştırılmasını önlemedeki etkisine de dikkat çekiyor.
Türkiye’nin de imzacısı olduğu, uluslararası alanda çocuk haklarına ilişkin en önemli belgelerden biri olan Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, 18 yaşını doldurmamış her bireyi çocuk olarak tanımlamakta. 18 yaşın altında, haneye katkı sağlamak amacıyla çalışan her birey ise çalıştırılan çocuk olarak kabul ediliyor.
Hafif ve az zamanlı işlerde 15 yaşını tamamlamış çocukların çalıştırılması kabul edilebilirken, Uluslararası Çalışma Örgütü ILO’nun tanımladığı ve Türkiye’nin de taraf olduğu sözleşmeye göre, ağır ve tehlikeli işlerde çalışmanın asgari yaşı 18.
Türkiye’de 850 binden fazla çalıştırılan çocuk var
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye’nin 2023 yılı çocuk nüfusunu (0–17 yaş aralığı) 22 milyon 206 bin 34 olarak açıkladı. Aynı istatistiklere göre Türkiye’de 15-17 yaş aralığında 850 binden fazla çalıştırılan çocuk bulunuyor. Bu sonuçlara göre 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı yüzde 22,1 oldu. 2022 yılında bu oran yüzde 18,7 iken 2021 yılında yüzde 16,4’tü. Ancak bunun sadece resmi verilere yansıyan sayılar olduğunu belirtmekte yarar var. Geçmiş yıllarda 15 yaşın altındaki çalıştırılan çocuklara dair de veri paylaşan TÜİK, bu yıl veri paylaşmadı.
En az 689 çocuk çalışırken yaşamını yitirdi
İşçi Sağlığı ve İşçi Güvenliği Meclisi (İSİG), 2013’ten 2024’ün ilk dört ayına kadar, en az 689 çocuğun çalıştırılırken yaşamını yitirdiğini açıkladı. Bu süre zarfında, 0-14 yaş arası 238 çocuk, 15-17 yaş arası ise 451 çocuk çalıştırılırken yaşamını yitirdi. Bu çocuklardan 80’i göçmendi. Cinsiyet bazında incelendiğinde ise 99 kız ve 590 oğlan çocuğun yaşamını yitirdiği anlaşılıyor.
2024’ün ilk aylarında çalıştırılan çocukların maruz kaldığı bazı iş kazaları şu şekilde:
Zonguldak’ta odun taşıyan 13 yaşındaki Yasin, çalıştırılırken yaşamını yitirdi.
Bursa’nın İnegöl ilçesinde mobilya atölyesinde çalıştırılan Suriye uyruklu 15 yaşındaki İyat, yaralandı.
14 yaşındaki Arda, Büyükçekmece’de staj gördüğü iş yerinde çalıştırılırken yaşamını yitirdi.
Arnavutköy’de bir iş yerinde meydana gelen iş kazasında, 17 yaşındaki Arda Yaşamını yitirdi.
Antalya’da yaşayan lise öğrencisi Beyzanur, kalfalık eğitimi aldığı iş yerinde yaşanan iş kazası sonucu yaralandı.
Adana’da bir işçi servisi uçuruma devrildikten sonra yandı. Kazada 3 kişi yaşamını yitirirken 7’si çocuk 18 kişi yaralandı.
MESEM’lerde 336 çocuk iş kazası yaşadı
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, CHP Milletvekili Turan Taşkın Özer’in soru önergesine yanıt olarak, Şubat ayı itibarıyla Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kayıtlarına göre 82 bin 618 kadın ve 339 bin 15 erkek olmak üzere toplam 421 bin 633 öğrencinin bulunduğunu açıklamıştı. Aynı açıklamada MESEM bünyesinde 336 çocuğun iş kazası geçirdiğini belirten Bakan Tekin, yaşamını yitiren öğrenci sayısını açıklamadı.
“Çocuk iş cinayetlerine karşı 1 Mayıs’a”
Eğitim-Sen 2 Nolu Şube Sekreteri Bektaş Durmaz, iktidarın eğitime kaynak aktarmak yerine ÇEDES ile din istismarı yapan tarikatlara, MESEM ile de sermayeye kaynak aktardığını belirtti. Durmaz, MESEM projesiyle çıraklık eğitimi adı altında çocukların çalıştırılmasını dayatılmakta olduğunu söyledi. Çıraklık eğitimi adı altında çocukların bir gün okula gidip dört gün fabrikalarda çalıştırılmalarına tepki gösteren Durmaz, “Çocuk iş cinayetlerine karşı 1 Mayıs’a” çağrısında bulundu.
İSİG Meclisi Genel Koordinatörü Murat Çakır ise 23 Nisan’da yaptığı açıklamada, “Ucuz iş gücü olarak devlet eliyle kaynak aktarılan MESEM’ler ile çocukların çalıştırılmasının önü açılıyor. Fabrikalarda, inşaatlarda, moto kuryelik yaparken, tarım alanlarında çalıştırılırken her yıl 60-70 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitiriyor. Yılın sadece ilk dört ayında 18 çocuğu iş cinayetlerinde kaybettik ve daha tarım mevsimi başlamadı. Tarım mevsiminde de pek çok çocuğu iş cinayetinde kaybediyoruz” ifadelerini kullandı.
