Haber Merkezi – “Bir tokatla bir şey olmaz”, “Ben de dayak yiyerek büyüdüm” ya da “Bazen başka çare kalmıyor” gibi ifadeler birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de çocuk yetiştirmeye ilişkin tartışmalarda sıkça duyuluyor. Ancak Birleşik Krallık’ta yayımlanan yeni bir araştırma, fiziksel cezanın çocukların davranışlarını iyileştirdiğine dair herhangi bir bulgu ortaya koymazken; çocukların gelişimi, eğitimi ve iyilik hali üzerinde çeşitli olumsuz sonuçlarla ilişkili olduğunu gösterdi.
University College London (UCL) araştırmacıları tarafından hazırlanan “Physical Punishment and Child Outcomes in the UK” başlıklı çalışma, yaklaşık 19 bin çocuğu doğumdan ergenlik dönemine kadar takip eden uzunlamasına veri setleri ile farklı sektörlerden uzman ve paydaşlarla yapılan görüşmeleri bir araya getirdi. Araştırmada fiziksel cezanın çocukların davranışları, bilişsel gelişimleri, eğitim başarıları ve ergenlik dönemindeki riskli davranışlarıyla ilişkisi incelendi.
Araştırmanın sonuçlarına göre fiziksel cezanın çocuklara fayda sağladığını gösteren bir bulguya rastlanmadı. İncelenen sonuçlarda gözlenen ilişkiler ya olumsuz ya da nötr yönde oldu.
Her beş çocuktan biri halen fiziksel cezaya maruz kalıyor
Araştırmaya göre fiziksel ceza uygulamalarında son yıllarda düşüş görülse de uygulama tamamen ortadan kalkmış değil.
Birleşik Krallık’ta 10 yaşındaki çocuklar üzerinden yapılan değerlendirmede, 2013-2014 döneminde fiziksel cezaya maruz kalan çocukların oranı yüzde 34 iken bu oran 2020-2021 döneminde yüzde 22’ye geriledi. Buna rağmen araştırmacılar, her beş çocuktan birinin halen fiziksel cezaya maruz kaldığına dikkat çekti.
Araştırma ayrıca fiziksel cezanın özellikle küçük yaşlarda daha yaygın olduğunu ortaya koydu. Üç yaşındaki çocuklarda annelerin bildirimlerine göre fiziksel ceza oranı oğlan çocuklarda yüzde 70, kız çocuklarda ise yüzde 64 olarak ölçüldü. Yedi yaşına gelindiğinde oranlar düşse de çocukların önemli bir bölümü yaşamlarının ilk yıllarında en az bir kez fiziksel cezaya maruz kalmıştı.
Davranışları düzeltmiyor
Fiziksel cezanın savunulmasında en sık kullanılan gerekçelerden biri, çocukların davranışlarını düzeltmeye yardımcı olduğu iddiası.
Araştırmanın bulguları ise bunun tersini gösteriyor.
Fiziksel cezaya daha fazla maruz kalan çocuklarda davranış sorunlarının, duygusal güçlüklerin ve sosyal ilişkilerde yaşanan problemlerin daha sık görüldüğü belirlendi. Çocuklar yalnızca daha fazla davranış sorunu göstermiyor; aynı zamanda başkalarına yardım etme, paylaşma ve iş birliği kurma gibi olumlu sosyal davranışlarda da daha düşük düzeylerde kalıyor.
Araştırmacılar bazı durumlarda fiziksel ceza ile davranış sorunlarının birbirini besleyen bir döngü oluşturduğunu belirtiyor. Davranış sorunları fiziksel cezayı artırırken, fiziksel ceza da ilerleyen yıllarda yeni davranış sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Eğitim başarısını da etkiliyor
Araştırmada fiziksel ceza ile eğitim çıktıları arasındaki ilişki de incelendi.
Üç, beş ve yedi yaşlarında fiziksel cezaya maruz kalan çocukların yedi yaşındaki okuryazarlık puanlarının daha düşük olduğu tespit edildi. Araştırmacılar matematik becerilerinde benzer bir ilişkiye rastlamadı ancak okuryazarlık alanındaki farkın anlamlı olduğunu belirtti.
İngiltere’deki öğrencilerin sınav sonuçlarının incelendiği bölümde ise fiziksel cezaya maruz kalan çocukların 15-16 yaşlarında girdikleri GCSE sınavlarında daha düşük başarı gösterdikleri görüldü. Bu çocukların İngilizce ve matematik derslerinde standart başarı düzeyine ulaşma olasılıklarının daha düşük olduğu belirtildi.
Ergenlik döneminde riskli davranışlarla ilişkilendirildi
Araştırma, fiziksel cezanın etkilerinin çocukluk yıllarıyla sınırlı kalmadığını da ortaya koydu.
Çocukluk döneminde fiziksel cezaya maruz kalan gençlerin 14 yaşında zorbalık, fiziksel saldırganlık ve çevreye zarar verme gibi davranışları bildirme olasılıklarının daha yüksek olduğu görüldü. Bazı ilişkiler 17 yaşında da devam etti.
Araştırmacılar özellikle fiziksel cezanın düşük ebeveyn desteği ve sıcaklığıyla birlikte görüldüğü durumlarda kendine zarar verme ve madde kullanımı gibi risklerin de arttığını belirtti.
Çocuk hakları boyutu
Raporda fiziksel ceza yalnızca bir ebeveynlik tercihi ya da disiplin yöntemi olarak ele alınmıyor.
Araştırmacılar, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin çocukların fiziksel cezadan korunmasını temel bir hak olarak tanımladığını hatırlatıyor. Çalışmada, fiziksel cezanın dünyanın birçok ülkesinde halen yasal olmasına rağmen çocuk hakları ve halk sağlığı açısından ciddi bir sorun olarak değerlendirildiği vurgulanıyor.
Araştırma kapsamında görüşlerine başvurulan çocuklar da fiziksel cezanın bazı Birleşik Krallık bölgelerinde halen yasal olmasına şaşırdıklarını ifade etti. Araştırmanın geliştirilme sürecine katılan çocuklar, karar vericilerin çocukların görüşlerini daha fazla dikkate alması gerektiğini belirtti.
Çalışma: Heilmann A. ve ark., Physical Punishment and Child Outcomes in the UK, University College London, Haziran 2026.
